Wat is “Mushin”-meditatie en waarom is het belangrijk?

Het is algemeen bekend dat Japanners vaak op een andere manier tegen dingen aankijken. Hun verschil in karakter en cultuur maakt Japan tot een fascinerende plek om te bezoeken, waar je veel dingen kunt vergelijken met je eigen land en onderweg misschien iets over jezelf kunt leren. Cultuur in het algemeen, over de hele wereld, varieert van oude tradities tot houdingen in het dagelijks leven. Sommigen zeggen dat westerse mensen veel kunnen leren van Aziatische concepten, en een daarvan is het concept van “mushin”, een fascinerende vorm van meditatie en mentale toestand die van grote invloed kan zijn op de manier waarop iemand zijn leven leidt en uitvoert.

Het woord “mushin” bestaat uit twee kanji-tekens: 無 (mu), dat “nietsheid” betekent, en 心 (shin), dat “hart”, “geest” of, in dit geval, “geest” betekent. Op deze manier kan mushin ruwweg vertaald worden als “niets geest” of “geen geest”. Het komt van een langere uitdrukking die in het Zen Boeddhisme wordt gebruikt, “無心の心” (mushin no shin), oftewel “geest van geen geest.”

Maar wat betekent dit nu precies? waarom kan dat belangrijk zijn? Mushin is een mentale toestand waarin je geest leeg is van alle gedachten, alle verlangens, en alle veronderstellingen. Als je geest helder is, ben je vrij van je ego en kun je spontaan en vloeiend handelen zonder dat emotie en aarzeling in de weg staan. Dit is een concept dat belangrijk is in de krijgskunst, en het is ook overheersend in vele andere traditionele Japanse kunsten zoals “ikebana”, of de rustgevende Japanse hobby van bloemschikken, en shodo, de prachtige kalligrafie kunststijl. In dit artikel zal ik dit concept verder illustreren, waarbij ik zowel zal putten uit de Zen Boeddhistische filosofie als uit mijn eigen persoonlijke ervaringen als beoefenaar van aikido.

A Zen Master’s Take on Mushin and Swordsmanship

Een vroege beschrijving van mushin komt van de beroemde Zen Boeddhistische monnik en volleerd zwaardvechter, Takuan Soho (1573 – 1645) in De Onbelemmerde Geest. In dit werk verbindt hij aspecten van het Zen Boeddhisme met de krijgskunst. De volgende paragraaf geeft een uitstekende verklaring van wat er in de geest van een zwaardvechter omgaat wanneer hij in een staat van mushin is.

“Wanneer de zwaardvechter tegenover zijn tegenstander staat, moet hij niet aan de tegenstander denken, noch aan zichzelf, noch aan de zwaardbewegingen van zijn vijand. Hij staat daar gewoon met zijn zwaard dat, alle techniek vergetend, slechts bereid is het dictaat van het onderbewustzijn te volgen. De man heeft zichzelf uitgewist als de drager van het zwaard. Wanneer hij toeslaat, is het niet de man maar het zwaard in de hand van het onderbewustzijn van de man dat toeslaat.”

*Soho, Takuan. The Unfettered Mind. Trans. William Scott Wilson. (1986) Tokyo: Kodansha International Ltd.

Een meer recente interpretatie van Takuan Soho’s visie op mushin is opgenomen in de manga Vagabond, geschreven en geïllustreerd door Takehiko Inoue (en gebaseerd op Eiji Yoshikawa’s Musashi romans). Takuan Soho zou een vriend en adviseur zijn geweest van Miyamoto Musashi, expert zwaardvechter en auteur van Het Boek van Vijf Ringen. In het onderstaande gefictionaliseerde gesprek tussen hen beiden, zegt Takuan tegen Musashi dat hij zich niet moet “bezighouden met één enkel punt”. Als je je druk maakt, verlies je mushin, en ben je niet in staat om in elke situatie moeiteloos te handelen.

Nu, voordat we verder gaan, weet ik dat sommigen van jullie zich misschien afvragen, “Hoe werkt dit in vredesnaam?” Is het mogelijk een expert zwaardvechter te worden door alleen de geest te trainen en mushin te bereiken? Nee, dat is het helemaal niet. Natuurlijk, mentale training is belangrijk, maar je kunt iemand niet verslaan in een fysiek gevecht door alleen de geest te gebruiken. De eigenlijke techniek moet om te beginnen geleerd worden om het te bereiken. Het is vergelijkbaar met de minder complexe handeling van het fietsen: als je eenmaal weet hoe het moet, kun je het doen zonder er zelfs maar over na te hoeven denken.

Maar je moet eerst leren wat je moet doen, en daarvoor moet je wel je bewustzijn gebruiken om vertrouwd te raken met de lichamelijke bewegingen van het fietsen voordat je er moeiteloos op kunt rijden. In het begin betekent dat misschien een paar val- en schaafwonden, maar naarmate de tijd verstrijkt, zul je steeds vloeiender en moeitelozer worden in je bewegingen. Het is iets waar ik en vele anderen voortdurend aan werken met hun aikido beoefening.

Mijn ervaring met mushin in aikido

Het creëren van een mentale staat van mushin is erg belangrijk voor diegenen die aikido beoefenen, een krijgskunst van zelfverdediging die in Japan werd gesticht door Morihei Ueshiba (ook wel O-Sensei genoemd, of “grote leraar”). Als iemand mij aanvalt door te proberen mij in het gezicht te slaan, kan ik niet bewust denken “Oh, ik sta op het punt in mijn gezicht geslagen te worden. Wat moet ik doen?” Daar is geen tijd voor. Ik kan niet nadenken over wat de andere persoon aan het doen is, noch wat ik moet doen om een perfecte kokyu-nage’ verdedigingsbeweging te voltooien. Als ik ook maar even pauzeer om na te denken, is het gedaan met mijn gezicht. In plaats daarvan moet ik gewoon handelen – spontaan en vloeiend, zonder gedachten die me afleiden van het moment. Hetzelfde geldt voor elke andere beoefenaar van een krijgskunst.

Dus hoe kun je hopen deze moeiteloze staat te bereiken? Wat zijn enkele technieken om mushin voor jezelf te bereiken? Het eenvoudigste antwoord is door toegewijde oefening. Men moet zo veel oefenen dat de techniek een instinct of een tweede natuur wordt. Een van de manieren om dit te doen is door middel van kihon, of basisbeginselen. In Wadokai Aikido hebben we aikido-oefeningen die taiso worden genoemd en die afkomstig zijn van Koichi Tohei, één van O-Sensei’s oudere leerlingen. Door deze bewegingen te oefenen, bouwen we “spiergeheugen” op en raken we vertrouwd met de basis voet- en lichaamsbewegingen (ashi-sabaki en te-sabaki, respectievelijk). Dit helpt ons dan weer met onze waza, of technieken, die we oefenen met verschillende partners in de dojo, en helpt ons verder met ons spiergeheugen en bewustzijn van wat te doen in verschillende situaties. Hoe meer we oefenen, hoe minder bewust we worden van onze bewegingen, wat vergelijkbaar is met de analogie van leren fietsen.

Naast de basics is ook het oefenen in vrije stijl tegen een tegenstander of tegenstanders zeer belangrijk voor het idee van mushin. Zoals ik al eerder heb gezegd, bij mushin heeft de geest geen verwachtingen en geen aannames. Op straat kunnen we niet anticiperen op wat iemand zal doen, en daarom is het zo belangrijk om een gemoedstoestand te bereiken waarin technieken vrijelijk kunnen stromen. “Kumite” is een woord dat gebruikt wordt voor sparring, en je zult het waarschijnlijk horen in een karate dojo. In aikido hebben we randori, dat is een woord dat we gebruiken voor verdediging tegen meerdere aanvallers. In randori weten we niet wie de volgende keer gaat aanvallen, of hoe ze gaan aanvallen. We moeten onze geest leegmaken en niet anticiperen, alleen handelen, gebruik makend van de hulpmiddelen die we in onze basisbeoefening hebben verzameld en aangescherpt. Vaak is er door kumite en randori geen tijd om na te denken, zodat we op natuurlijke wijze in een toestand van mushin komen.

Naast de eigenlijke praktijk, die zowel lichamelijk als geestelijk is, kunnen hulpmiddelen als meditatie ons helpen onze gedachten leeg te maken als voorbereiding op de training. Het is ook een gezond hulpmiddel dat kan worden gebruikt om iedereen, krijgskunstenaar of niet, te helpen bij het bereiken van mentale toestanden die kalmte, creativiteit en bewustzijn mogelijk maken. Deze mentale kracht kan werkelijk levensveranderend zijn.

Mushin Uitgebreid

Het concept van mushin is niet alleen bedoeld voor de toegewijde krijgskunstenaar, maar kan ook worden toegepast op andere kunsten en disciplines. Zoals ik al eerder zei, is mushin ook belangrijk voor traditionele Japanse kunsten zoals bloemschikken en kalligrafie. Discipline en een scherp bewustzijn van het huidige moment zijn beide zeer belangrijk voor deze kunsten. Door mushin bereiken kunstenaars een grote mindfulness en gevoeligheid. Wanneer hun geest helder is, is hun werk intuïtief en vloeit het voort uit het onderbewustzijn.

Hoewel mushin een Japans concept is dat geworteld is in het Zen Boeddhisme, geloof ik ook dat het kan worden gezien in veel verschillende kunsten en disciplines over de hele wereld. Wanneer atleten “in the zone” zijn, moeten ze een vorm van mushin ervaren. Ze denken niet bewust, ze doen gewoon, en de extreme helderheid die ze ervaren wordt alleen beschreven met andere woorden. Hetzelfde kan gezegd worden van acteurs wanneer zij improviseren of zich verliezen in hun personage. Zij moeten hun geest vrijmaken van alle ego, zodat zij snel en adequaat op situaties kunnen reageren.

Mushin is een zeer nuttig concept en kan in zo veel verschillende situaties worden toegepast. Wat je discipline ook is, als je doorgaat met oefenen op een manier die toegewijd is, mindful, en zonder ego, dan kun je misschien ook mushin ervaren. Het kan je zelfs helpen bij je inspanningen, of je nu een atleet bent, een creatieveling, of gewoon beter wilt worden in je concentratie. Het is in ieder geval iets om over na te denken (of niet na te denken)

Leave a Reply

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.