Seinfeld and Company

In het begin van de jaren negentig werden de kinderen van Amerika’s babyboomers – de tweede generatie die opgroeide met televisie – bekend als Generatie X, een label dat hun onzekere plaats in de wereld aangaf. De Joodse komedieschrijvers van deze periode speelden in op de “Gen X”-mentaliteit van zelfbevrediging en verwennerij door films en televisieprogramma’s te schrijven die hun egocentrisme bespotten.

Joodse acteurs in de jaren ’70 en ’80 die grotendeels waren gedegradeerd tot bijrollen, kwamen nu naar voren als de hoofdrolspelers in populaire tv-sitcoms als Seinfeld en Friends. Ook hadden sommige hoofdpersonen een Joodse identiteit, zoals Grace Adler in Will and Grace en Kyle Broflovski in South Park – een schril contrast met de jaren ’70, toen Joodse personages, zoals Archie Bunker’s Joodse nichtje Stephanie, alleen bijrollen hadden. De acceptatie van dit fenomeen door het publiek bevestigde dat “joodsheid” eindelijk een integraal onderdeel was geworden van het Amerikaanse popcultuurlandschap.

Much Ado About “Nothing”

“Als ik de beste man ben, waarom trouwt ze dan met hem?” – Jerry Seinfeld

In november 1988 zat komiek Jerry Seinfeld (vaak te gast in de Tonight Show) tegenover zijn oude vriend Larry David (een voormalige schrijver voor Saturday Night Live) in het Westway Diner in het centrum van Manhattan en beklaagde zich over zijn onvermogen om een sitcom te maken die de “Seinfeld-humor” weerspiegelde – scherpzinnige, observerende komedie. Ze bedachten een sitcom die zou herinneren aan klassieke televisie: Jerry Seinfeld zou, net als zijn joodse collega-komiek Jack Benny voor hem, zichzelf spelen, een komiek die wordt belaagd door de beproevingen en trivialiteiten van het leven.

Geleid door de Joodse hoofdschrijver Larry David (de inspiratie voor Jerry’s vriend George Costanza, vertolkt door Jason Alexander), bijgestaan door de Joodse schrijvers Tom Leopold, Carol Leifer (het model voor het karakter van Jerry’s vriendin Elaine Benes, vertolkt door Julia Louis-Dreyfus), en Dave Mandel, ontpopte Seinfeld zich al snel als de hipste sitcom in Amerika.

Seinfelds personage weerspiegelde de ambitieuze Joodse man van de jaren ’90 die niet in staat is om zich aan een vrouw te binden, en het uitmaakt met vriendinnen om triviale redenen; in één aflevering liet hij een vrouw vallen omdat ze elke dag dezelfde jurk droeg. Lawrence J. Epstein, auteur van The Haunted Smile, ziet Seinfelds besluiteloosheid in liefdeszaken als een metafoor voor het onvermogen van veel Amerikaanse joden om hun joods-zijn te bevestigen. “De aloude spanning tussen joodse en Amerikaanse identiteiten wordt in Seinfeld gedeeltelijk overwonnen,” schrijft Epstein, “door de personages helemaal niet te laten kiezen, door te weigeren volwassen genoeg te zijn om te moeten kiezen.”

Seinfelds merk humor was “een neurotische Joodse gekte en narcisme die gewoon Amerika veroverde,” becommentarieert comedy-legende Carl Reiner (Your Show of Shows, Oh, God!).

In een aflevering ontmoet Jerry’s vriend Kramer (Michael Richards) Jerry’s Joodse vriendin, die kosjer houdt (“Wow! Je bent zo vroom… als je sterft, krijg je wat speciale aandacht”). Later stopt Kramer haar als ze op het punt staat toe te geven aan de verleiding om kreeft te eten. “Je hebt me gered,” zegt ze. “Ik wist dat je er de rest van je leven spijt van zou hebben,” antwoordt hij. Maar uiteindelijk verleidt George (Jason Alexander) haar tot het eten van het verboden voedsel. Deze wending onthult de essentie van Seinfeld: komisch samenspel tussen vriendelijkheid en wreedheid.

De schrijvers van Seinfeld keurden harteloos gedrag echter niet goed. In de laatste aflevering belanden Jerry en zijn vrienden in de gevangenis omdat ze werkeloos toezien hoe een man van zijn auto wordt beroofd. De afsluitende boodschap van de show: Zelfs in Seinfeld’s amorele universum, kan men niet ontsnappen aan ethische verantwoordelijkheid. Met zijn openlijk Joodse hoofdrolspeler en Joodse thema’s was Seinfeld, de succesvolste sitcom van de jaren ’90, een keerpunt in het portretteren van Joden op tv.

A Family Of Friends

“Eh, want als de Kerstman en het Vakantiegordeldier te lang in dezelfde ruimte zijn, implodeert het universum!” – De Kerstman (Matthew Perry), als Ben (Cole Sprouse) vraagt waarom het Vakantiegordeldier (David Schwimmer) weg moet, in Friends

In 1994, een nieuwe sitcom gericht op zes alleenstaande New Yorkers, twee van hen Joods. Friends, gecreëerd door de Joodse komedieschrijfster Marta Kauffman en haar schrijfpartner David Crane, onderzocht het leven van deze 20- en 30-jarige platonische vrienden, geliefden, kamergenoten en broers en zussen die een uitgebreide familie vormen.

In een klassieke aflevering probeert Ross Geller, een alleenstaande Joodse vader (gespeeld door David Schwimmer), zijn jonge zoon Ben (Cole Sprouse) te leren over de betekenis van Chanoeka. Ben, die Kerstmis heeft gevierd (Ross’ ex-vrouw is Christen), kan zich niet voorstellen dat de Kerstman hem niet zou bezoeken. Om hem een plezier te doen, gaat Ross op zoek naar een kerstmanpak, maar kan alleen een Armadillo kostuum vinden.

Gekleed als de “Holiday Armadillo,” wenst hij Ben een “Merry Christmas” en “Happy Hanukkah.” Ben vraagt dan, “Ben jij ook voor Chanoeka? Want ik ben deels Joods!” Uitgelaten door de reactie van zijn zoon, vertelt Ross zijn vrienden: “Ik krijg hem eindelijk enthousiast voor Chanoeka!” De boodschap van de aflevering: Met zo veel intermarriage, echtscheiding en assimilatie, is het niet gemakkelijk voor een jonge Joodse single in een staat van limbo om een kind op te voeden met zijn Joodse identiteit intact.

Interfaith TV Couples

Interfaith koppels werden gemeengoed in sitcoms uit de jaren ’90. In The Nanny trouwde een uitgesproken, zichzelf wegcijferende joodse nanny (gespeeld door de joodse actrice Fran Drescher) uiteindelijk met haar keurige Engelse werkgever. Dharma and Greg verkende de komische tegenstellingen tussen een new-age Joodse hippie en haar WASP zakenman met een strak model. Mad About You verdiepte zich in het leven van de joodse filmmaker Paul Buchman (Paul Reiser) en zijn mooie niet-joodse vrouw Jamie (Helen Hunt).

In schril contrast daarmee moest een generatie eerder de serie Bridget Loves Bernie uit 1972 (over de relatie tussen een joodse man en zijn Iers-katholieke vrouw) worden geannuleerd wegens protesten van zowel de joodse als de katholieke gemeenschap.

Joods, vrouwelijk &Trots

Grace: “Waarom denk je dat jij de betere kandidaat hebt?” “Grace, hij is homo.” “Nou, de mijne is een vrouw en joods. Dat zijn twee slachtoffers tegen jouw één.”
Will (Eric McCormack) en Grace (Debra Messing) ruziën over politieke kandidaten, Will and Grace

Will and Grace, een komedieserie met een homoseksuele mannelijke hoofdrol, sloeg een nieuwe weg in toen het in de herfst van 1998 op tv kwam. De serie is gemaakt door David Kohan en Max Mutchnick (beiden joods) en gaat over de platonische relatie tussen Will Truman (Eric McCormack), een homoseksuele WASP-advocaat, en Grace Adler (Debra Messing), een heteroseksuele joodse binnenhuisarchitecte.

Naast het eerlijke portret van homoseksuelen, is de serie baanbrekend in zijn weergave van een mooie, trotse Joodse vrouwelijke hoofdrol die verfrissend vrij is van negatieve stereotypering.

In de aflevering “Cheaters”, bijvoorbeeld, ontdekt Grace dat Will’s getrouwde vader George (Sydney Pollack) een minnares heeft genomen, Tina (Lesley Ann Warren). Grace informeert een ongelovige Will, die vervolgens zijn vader en Tina uitnodigt voor een diner. Gefrustreerd door de trivialiteit van het gesprek, neemt Grace Will apart en legt uit dat in haar Joodse familie een zaak van een dergelijke ernst op tafel zou worden gezet vóór het voorgerecht. Will antwoordt dat dat in zijn familie niet zo gaat. Uiteindelijk, als gevolg van Grace’s aansporing, gaan Will en zijn vader een langverwacht hartig gesprek aan.

Het portret van een Joodse vrouw als emotioneel openhartig en eerlijk staat in schril contrast met Woody Allen’s weergave van Alvy Singer’s luidruchtige en bizarre Joodse familie in Annie Hall.

Aangepast met toestemming van Reform Judaism magazine.

Leave a Reply

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.